بیمه حمل و نقل كالا - باربری

محققین‌ معتقدند قدیمی‌ ترین‌ نوع‌ بیمه‌ كه‌ تا حدی‌ با قواعد بیمه‌ امروزی‌ مشابهت‌ داشته‌ بیـمه‌ حمل‌ و نقل‌ دریائی‌ میباشد كه ‌در اواسط‌ قرون‌ وسط‌ـی‌ در بین‌ تجار، مالكان‌ كشتـی‌ و سرمایه‌ داران‌ و بانكداران‌ رایـج‌ بوده‌است‌ بیمه‌ حمل‌ ونقل‌ نیز همچون‌ سایـر پدیده‌های‌ اجتماعی‌ سیر تكاملی‌ خود را در ط‌ول‌ زمان‌ سپری‌ نموده ‌تا به ‌شكل ‌امروزی‌ در آمده‌ و در این ‌شكل ‌گیری‌ مراجع‌ و موسسات‌ مختلفی‌ نقش‌ موثر داشته ‌كه ‌مشهورترین ‌آن ‌موسسه ‌بیمه‌گران‌ لندن‌ میباشد و موسسـه‌ نامبرده‌ شرایط‌ و مقرراتی‌ را تدوین‌ نمود كه ‌حاوی‌ مسائل‌ فنی‌ و حقوقی‌ بیمه‌ حمل‌ و نقل‌ بوده‌ و در زمینه‌ كشتی‌ و كالا مبنای‌ صدور بیمه‌نامه‌ در بسیاری‌ از كشورهای‌ جهان‌ از جمله‌ كشور ما قرارگرفت‌ . دربیمه‌ حمل‌ ونقل‌ آخرین‌ شرایط‌ مربوط‌ به‌ سال‌ 1983 میلادی‌ می‌ باشد كه‌ به‌ شرایط‌ C ،B،A معروف‌ و به‌ ترتیب‌ جایگزین‌ شرایط‌ قدیمی‌ F.P.A ، W.A ، ALL RISKSشده است .
قبل‌ از آنكه‌ به‌ خسارتهای‌ تحت‌ پوشش‌ و استثنائات‌ در شرایط‌ B ، A و C پرداخته ‌شود، برای‌ درك‌ بیشتر بیمه‌ حمل‌ و نقل‌ كالا به‌ تعریف‌ و تقسیم‌ بندی‌ آن‌ اشاره‌ خواهد شد.

تعریف‌ :
بیمه ‌حمل‌ و نقل‌ كالا بیمه‌ای‌ است‌ كه‌ بموجب‌ آن‌ بیمه‌ گر در مقابل‌ حق‌ بیـمه‌ای‌ كه ‌از بـیمه‌ گذار دریافت‌ میكند متعهد میشود چنانچه‌ در جریان‌ حمل‌ كالا از نقطه‌ای‌ " مبداء حمل‌" به‌ نقطه دیگر "مقصد حمل‌ كالا" ، در نتیجه‌ وقوع‌ خط‌رهای‌ موضوع‌ بیمه‌ ، كالا تلف‌ شده‌ و یا دچار خسارت شود و یا بیمه گذار هزینه هائی در رابطه‌ با این‌ خط‌رات ‌متحمل‌ شود زیان وارده‌ را جبران‌ نماید. علاوه‌ برآن‌ در بعضی‌ موارد زیان‌ وارده‌ به ‌اشخاص‌ ثالث‌ نیز از ط‌ریق‌ این‌ بیمه‌ جبران‌ میشود.

بیمه حمل و نقل داخلی

این بیمه نامه در راستای حمایت از تولیدکنندگان و تجاری که در داخل کشور فعالیت می کنند به آنان ارائه میشود و کلیه تولیدات و محمولاتی که توسط تولیدکنندگان و تجار در بین شهرهای جمهوری اسلامی ایران جابجا میشوند توسط این بیمه نامه تحت پوشش قرار میگیرند . لازم به ذکر است که بیمه نامه های وارداتی و صادراتی تابع شرایط استاندارد A و یا B و یا C میباشد حال آنکه بیمه نامه های حمل داخلی تابع شرایط و مقررات داخل کشور بوده و برحسب توافق بیمه گر و بیمه گذار خطرات متنوعی را تحت پوشش قرار میدهد .
جهت صدور بیمه نامه های داخلی ابتدا بایستی فرم پیشنهاد اولیه فرم شماره سه توسط بیمه گذار یا نماینده وی تکمیل گردد و یا اطلاعاتی که از طریق ایشان بوسیله تلفن یا فاکس یا نامه به مسئول صدور بیمه نامه داده میشود توسط وی در فرم مذکور منعکس شود تا پس از انجام امور لازم ( محاسبه و غیره ) در فرم فرم شماره چهار درج میگرد .
معمولا" برای حمل کالاهای مورد بیمه در داخل کشور " خسارت های وارده به کالا که مستقیما" ناشی از آتش سوزی و حادثه وسیله نقلیه ( تصادف ، تصادم ، واژگون شدن و پرت شدن وسیله نقلیه ) باشد . " تحت عنوان خطر اصلی تحت پوشش قرار میگیرد. و سایر خطرات بنا به درخواست بیمه گذار ، بعنوان خطر اضافی مد نظر قرار میگیرد و درصورت توافق بیمه گر و پرداخت حق بیمه اضافی تحت پوشش قرار میگیرند.


بیمه حمل و نقل وارداتی

بیمه نامه های باربری وارداتی قریب 90% از حجم و پرتفوی کل بیمه های باربری را تشکیل می دهند. این‌ بیمه‌نامه‌ خط‌راتی‌ كه‌ كالاهای‌ خریداری‌ شده ‌توسط‌ شركتها و بازرگانان ‌ایرانی‌ از كشورهای‌ مختلف‌ جهان‌ را تهدید می‌ كند مورد پوشش‌ قرارمی‌ دهد كه‌ این‌ پوشش ‌از كشور مبداء "كشوری‌ كه‌ كالا از آن‌ خریداری‌ شده‌" تا مقصد "انباربیمه‌ گذار" میباشد.این‌ بیمه‌نامه ‌یكی ‌از اسناد مورد نیاز جهت‌ گشایش‌ اعتبار در بانكهاست‌ و هدف ‌از آن‌ حفظ‌ منافع‌ تجار و واردكنندگان‌ و در نهایت‌ حفظ‌ منافع‌ ملی‌ میباشد. جهت صدور بیمه نامه وارداتی ابتدا بایستی فرم پیشنهاد مربوطه فرم شماره یک توسط بیمه گذار یا نماینده وی تکمیل گردد و یا با اطلاعاتی که از طریق ایشان بوسیله تلفن یا فاکس یا نامه به مسئول صدور بیمه نامه داده میشود توسط وی در فرم مذکور منعکس شود تا پس از انجام امور لازم ( محاسبه وغیره ) در فرم بیمه نامه فرم شماره دو چاپ شود . مندرجات فرم شماره 1 و 2 به شرح ذیل می باشد:

1 - بیمه گذار : هر شخص حقیقی یا حقوقی میتواند بیمه گذار باشد مثلا" شرکت آلفا و یا آقای یکتا

2 - بانک ذینفع : بانکها بواسطه اعتباری که به بیمه گذار می دهند ذینفع خواهند بود ، لذا در این صورت اسم بانک مربوطه به همراه شعبه آن درج میگردد

3 - مورد بیمه : کالایی است که مشخصات دقیق آن براساس اطلاعات دریافتی ، از نظر وزن ، تعداد ، کیفیت و ماهیت و امثال آن در بیمه نامه درج میشود نظیر : 270 تن پی وی سی بصورت پودر یا ماشین آلات خط تولید لوازم خانگی 0

4 - نوع بسته بندی :بسته بندی کالا میتواند نقش موثری در کاهش ، پیشگیری و یا توسعه خسارتهای احتمالی داشته و در هنگام مشخص نمودن نرخ حق بیمه توسط بیمه گر در افزایش و یاکاهش آن تاثیر گذار واقع شود .

5 - شماره و تاریخ پروفرما : پروفرما سندی است که در آن اطلاعات دقیق کالا توسط فروشنده برای خریدار ( بیمه گذار ) اعلام میگردد 0 لذا درج شماره و یا تاریخ آن در بیمه نامه حائز اهمیت زیادی است .

6 - شماره ثبت سفارش : همان شماره 8 رقمی است که توسط وزارت بازرگانی مشخص میشود .

7 - وسیله حمل : وسیله حمل یکی از موارد بسیار مهم در بیمه های باربری است که معمولا" ، کشتی طبقه بندی شده ، هواپیما ، کامیون ، قطار ، .... و یا ترکیبی از اینها میباشد .

8 - نوع قرارداد خرید : بمنظوراحتساب 20% یا 10% ارزش اضافی بایستی نوع قرارداد خرید مثلا" FOB , C& F و امثال آنها در بیمه نامه منعکس شود .
تذکر : محاسبه 20 درصد یا 10 درصد ارزش اضافی بنا به درخواست بیمه گذار انجام میشود و اجباری نیست .

9 - نوع ارز : نوع ارز معمولا" رسمی ، آزاد ، خارج از سیستم بانکی و .... درج میگردد .

10- مرز ورودی ( از طریق ) : معمولا" یکی از مرزهای مجاز ورودی کشور متناسب با وسیله حمل ، مثلا" بندر عباس ، بازرگان یا فرودگاه مهر آباد و .... میباشد .

11 - مبلغ بیمه شده : معمولا" مبلغ بیمه شده ( با توجه به ماده 9 شرایط عمومی بیمه های باربری ) بشرح ذیل محاسبه و در محل مربوطه درج میگردد . مبلغ بیمه شده به ریال = نرخ ارز x ( ارزش اضافی + مبلغ بیمه به ارز )

12 - نرخ حق بیمه : معمولا" درصد یا در هزاری از سرمایه میباشد که با توجه به نوع پوشش بیمه ای( TOTAL LOSS , C , B, A و سایر عوامل دخیل ( بسته بندی ، وسیله حمل ، ..... ) مشخص میگردد .

13 - حق بیمه : وجهی است که بیمه گذار ملزم به پرداخت آن است و از حاصل ضرب مبلغ بیمه شده در نرخ حق بیمه بدست می آید. حق بیمه = نرخ حق بیمه x مبلغ بیمه شده

14 - نرخ دلار :ارز کالای مورد بیمه ممکن است غیر از دلار باشد مثلا" یورو ، ین ژاپن ، پوند انگلیس و امثالهم ، لذا نرخ روز به دلار نیز به منظور محاسبه سرمایه دلاری و حق بیمه دلاری باید در بیمه نامه قید شود .

15 - سرمایه دلاری : از تقسیم مبلغ بیمه شده به ریال به نرخ دلار بدست می آید .

16 - حق بیمه دلاری : حق بیمه دلاری نیز از تقسیم حق بیمه ریالی به نرخ دلار بدست می آید .

17 - شرایط ، خطرات و کلوزهای الصاقی بیمه نامه های باربری وارداتی

( مندرجات فوق الذکر در بیمه نامه های صادراتی نیز عینا" صدق می کند )


بیمه حمل و نقل صادراتی

باتوجه‌ به‌ اهمیت‌ موضـوع‌ صادرات‌ غیرنفتی‌ دركشور و ارزشی‌ كه‌ دولت‌ جمهوری‌ اسلامی‌ ایران‌ برای‌ تشویق‌ صادركنندگان‌ قائل‌است‌ این‌ بیمه‌نامه‌ جهت‌ حمایت‌ ازصادركنندگان‌ و درنهایت‌ حفظ‌ منافع‌ ملی‌ به‌ صادركنندگان‌ ارائه‌ میشود كه‌ بموجـب‌ آن‌ كالای‌ صادر شده‌ ازكشور ما تاكشورمقصد " كشوری‌ كه‌ كالا به‌ آن‌ صادرمی‌ شود " تحت‌ پوشش‌ قرارمی‌ گیرد
بیمه نامه های صادراتی همانند بیمه نامه های وارداتی میباشد لذا فرم پیشنهاد اولیه و فرم بیمه نامه صادراتی دقیقا" همانند فرم بیمه نامه های وارداتی است و کلیه موارد اشاره شده در مبحث بیمه های وارداتی برای بیمه های صادراتی نیز صادق میباشد . فقط در بیمه های باربری صادراتی مبداء حمل یکی از شهرهای ایران و مقصد یکی از کشورهای خارجی است .

بیمه نامه ازبین رفتن تمامی كالا

براساس شرایط این بیمه نامه ، بیمه گر زمانی اقدام به جبران خسارت بیمه گذار می كند كه تمامی كالا و محموله در جریان حمل و به علت یكی از خطرات دریا، ازبین رفته باشد و به همین دلیل اگر بخش عمده كالا از بین رفته و صرفا اندكی ازآن باقی بماند، بیمه گر تعهدی در جبران خسارت كالا نخواهد داشت.

خسارت همگانی - جنرال اوریج

خسارت یا زیان همگانی اختصاص به حمل و جابجائی كالا از طریق دریا دارد . خسارت همگانی به آن دسته از خساراتی گفته میشود كه ناخدای كشتی طبق اختیاراتی كه به او تفویض شده است بمنظور نجات كالا و كشتی و یا هر دوی آنها قسمتی از كالا و یا ابزار و ادوات و متعلقات كشتی را به دریا می ریزد
در این حالت خسارات وارده نه تنها بر عهده صاحبان كالائی است كه كالایشان به دریا ریخته شده و یا مالك كشتی است، بلكه خسارت بین كلیه افرادی كه به نحوی در آن سفر دریائی ذینفع هستند ، تقسیم میشود و هریك باید به تناسب ارزش كالا و یا كشتی ، خود سهمی از خسارت را پرداخت نمایند
خسارت مستقیم - تفدیه- ناشی از زیان همگانی

ـ سهم هزینه ها و تعهدات ایجاد شده ناشی از خسارت همگانی
ـ هزینه های نجات كالا
ـ هزینه های خاص ، ازقبیل هزینه های بارگیری ، تخلیه ، انبارداری و حمل مجدد كالای مورد بیمه از بندر پناه به مقصد
ـ پرداخت خسارات جزء زیان اختصاصی بدون كسر فرانشیز
ـ پرداخت خسارات خطرات اضافی دیگر از قبیل دزدی ، دله دزدی ، ریزش و سرخالی شدن مایعات ،‌له شدن ،‌شكست ،‌خم شدن ، خراش برداشتن ، لك شدن و خسارات ناشی از رطوبت ، حرارت و مجاورت با كالای دیگر بو گرفتن و آلوده شدن

مصادیق خسارت همگانی

می توان چنین نتیجه گرفت كه خسارات همگانی شامل پرداخت هزینه ها و فدا كردن كالا به شرح زیر خواهد بود
ـ خساراتی كه به ماشین آلات و یا قطعات مكانیكی برای نجات عمومی و بر اثر فدا كردن به كشتی ایجاد شده باشد
ـ سبك كردن كالای رو و زیر عرشه كشتی به منظور نجات كشتی و كالا
ـ خسارات ناشی از كاربرد وسائل آتش نشانی از قبیل آب و پودر كف
ـ تخلیه و بارگیری كالای مورد بیمه در بندر پناه و یا در مواقعی كه كشتی به گل نشسته است
ـ هزینه هائی كه برای شناور ساختن كشتی به گل نشسته صرف شده است
ـ هزینه هائی كه برای ورود كشتی به بندر پناه برای انجام تعمیرات مورد نیاز پرداخت میشود
ـ هزینه های تخلیه و بارگیری در بندر پناه

هزینه نجات

هزینه های نجات هزینه هایی است كه به منظور نجات كشتی و محمولات آن از حادثه ، در حالیكه خطر و عواقب ناشی از آن منافع موجود در آن سفر دریائی را مورد تهدید قرار داده است به مصرف میرسد و معمولا به حساب زیان همگانی منظور خواهد شد چنانچه مالكین كشتی و یا صاحبان كالا از پرداخت هزینه های نجات دهنده حق توقیف كشتی و كالا را دارد در تعیین هزینه های نجات ،‌معمولا دادگاه و یا داوران منتخب با در نظر گرفتن دشواری عملیات نجات را تعیین می كند
عوامل زیر ازجمله مسائلی است كه در تعیین هزینه نجات نقش عمده و اساسی دارد
ـ تعداد افرادی كه كار نجات را انجام داده اند
ـ انرژی و مهارتهایی كه در نجات كشتی و كالا مورد استفاده قرار گرفته است
ارزش دستگاهها و تجهیزاتی كه برای نجات كشتی و كالای آن مورد استفاده قرار گرفته و میزان خطری كه این دستگاهها در معرض آن قرار داشته است
ـ ارزش كالای نجات داده شده توسط گروه نجات ارزش كالا، كشتی، سوخت كرایه
ـ ارزیابی خطری كه نجات دهندگان ، كالا و كشتی را از آن نجات داده اند.

بیمه حمل و نقل زمینی
صاحبان كالا برای حفظ سرمایه های خود باید آنها را در زمان حمل و جابجائی در خشكی تحت پوشش بیمه باربری قرار دهند بیمه حمل ونقل كالا در خشكی مكمل بیمه نامه حمل دریائی است كه معمولا همان پوششهای خطرات متعددی را بدنبال دارد كه مهمترین آنها خسارات ناشی از حادثه وسیله نقلیه "آتش سوزی ، سرقت ، تصادم و چپ كردن" و شكستگی ، زنگ زدگی ، سرقت و عدم تحویل كالا است كه باید بر اثر حادثه وسیله نقلیه بوجود آمده باشد، معمولا اعتبار بیمه نامه های حمل و نقل زمینی از زمان تحویل كالای مورد بیمه در مقصد مندرج در بیمه نامه خاتمه می یابد.

خطرات تحت پوشش در بیمه حمل و نقل زمینی

در بیمه حمل و نقل زمینی ، پوشش بیمه گر شامل موارد زیر خواهد بود :
ـ در صورتی كه مورد بیمه "كالا" در اثر بروز حوادث مشمول بیمه آسیب دیده و نیاز به تعمیر و یا تعویض بعضی از قسمتهای خسارت دیده را داشته باشد در این حالت بیمه گر ملزم به پرداخت اینگونه هزینه ها می باشد، مشروط بر اینكه مجموع هزینه های انجام شده از سرمایه بیمه ای تجاوز ننماید.
ـ كمبود كالا بیمه نیست، مگر اینكه مستقیما بر اثر حوادث مشمول بیمه ایجاد شده باشد.
ـ در صورتی كه كالا ثصورت جفت و یا دست ، بیمه شده باشد، مسئولیت بیمه گر بیش از قیمت قسمت خسارت دیده به تناسب مبلغ بیمه شده نخواهد بود.
ـ چنانچه كالای مورد بیمه در جریان حمل آسیب ببیند و بخشی از آن شكسته شود، بیمه گذار می تواند قسمتهای آسیب دیده را جدا كرده و قسمتهای سالم را مورد استفاده قرار دهدو خسارت خود را به همان نسبت دریافت دارد.

استثنائات

در بیمه های حمل ونقل زمینی خطرات زیر تحت پوشش بیمه ای قرار ندارند :
ـ ضبط و توقیف كالائی كه معاملات آن قاچاق محسوب میشود.
ـ خسارات ناشی از عیب ذاتی كالا،‌مانند تبخیر شدن ، موش خوردگی ، كرم زدگی، ، اثرات سرما و گرما و عیب بسته بندی نامناسب
ـ تاخیر در تحویل و ارسال كالای مورد بیمه و تغییرات نرخ ناشی از عوامل اقتصادی
ـ خطرات بارگیری و تخلیه كالائی كه هر بسته و یا واحد آن بیشتر از 2 تن وزن داشته باشد .
ـ خسارات لب پریدگی ، خراشیدگی و فرورفتگی
ـ خسارات ناشی از اكسیداسیون ، رنگ پریدگی ،‌زنگ زدگی و رنگ خوردگی
ـ خسارات مستقیم و غیر مستقیم ناشی از اشعه رادیو اكتیویته ، سوختهای هسته ای و اشعه یون زا
ـ خسارت ناشی از خطرات طبیعی از قبیل آتشفشان ، زلزله ، سیل ،‌طوفانو صاعقه
ـ ‌خسارات ناشی از حمل كالا در وسیله نقلیه روباز

بیمه حمل و نقل هوایی
با گسترش ظرفیت بازار از طریق بیمه های گروهی و با توجه به پیشرفت سریع صنایع هواپیما سازی و بخصوص هوانوردی تجاری تلاشهای گسترده ایی جهت بهبود و اصلاح بیمه نامه ها برای تامین پوشش لازم جهت انواع گوناگون ریسكهای مورد نیاز در بازار بعمل آمده است.
در همین راستا گروه بیمه هوایی انگلیس BIAG بیمه نامه جامعی برای پوشش بیمه بدنه ، مسئولیت حقوقی در قبال اشخاص ثالث و مسافران به بازار ارائه نموده است.

بیمه نامه فقدان مجوز LOSS OF LICENCE
این بیمه نامه حمایت لازم را از خلبانان و دریانوردانی كه بر اثر لغو یا تعلیق مجوزشان به دلایل بهداشتی دچار زیان مالی میشوند ، تامین می كند.
بیمه نامه مسئولیت درقبال تولیدات این بیمه نامه پوشش لازم را برای مسئولیت تولیدكنندگان در قبال آسیب جسمی یا صدمه به اموال ، اشخاص ثالث در حوادث ناشی از اشكالات و عیوب تولید ارائه میدهد.